Woordenlijst tijdsynchronisatie 125 termen
De belangrijkste begrippen uit de wereld van tijd en tijdsynchronisatie, helder gedefinieerd. Van NTP en PTP tot GNSS, holdover en oscillatoren. Elk begrip heeft zijn eigen pagina.
1
A
- Allan-deviatieADEV Standaardmaat voor de frequentiestabiliteit van een oscillator over verschillende tijdschalen.
- Allan-variantie De wiskundige basis waarmee de frequentiestabiliteit van oscillatoren wordt gekwantificeerd.
- Atoomklok Klok die de tijd afleidt uit de trilling van atomen, extreem nauwkeurig en stabiel.
B
C
D
- DCF77 Duits langegolf-tijdsignaal (77,5 kHz) dat in grote delen van Europa te ontvangen is.
- De seconde De SI-basiseenheid van tijd, gedefinieerd via een overgang van het cesium-133-atoom.
- Dilution of precisionDOP Een maat voor hoe de stand van de satellieten de nauwkeurigheid beïnvloedt.
- Disciplining Het voortdurend bijregelen van een lokale oscillator op een externe referentie zoals GNSS.
- Distributieversterker Toestel dat één tijd- of frequentiesignaal opsplitst naar veel uitgangen zonder kwaliteitsverlies.
- Drift De geleidelijke afwijking van een klok door de onvolmaaktheid van haar oscillator.
- DUT1DUT1 Het verschil tussen de astronomische tijd UT1 en de atomaire UTC.
E
- eLoran De gemoderniseerde, digitale opvolger van LORAN-C, als robuuste back-up voor GNSS.
- Ephemeris De precieze baangegevens die een satelliet uitzendt over zijn eigen positie.
- Epoch Het gekozen nulpunt van een tijdschaal waarvandaan de tijd geteld wordt.
- Equinox Het moment waarop dag en nacht overal even lang zijn, twee keer per jaar.
F
- Fallback-server Een reserve-tijdbron die het overneemt wanneer de primaire tijdserver uitvalt.
- Fase De positie binnen een periodieke cyclus; het faseverschil bepaalt of twee signalen synchroon lopen.
- Fasepruis De willekeurige, snelle schommeling van de fase van een oscillatorsignaal.
- FINRAFINRA Amerikaanse beursregelgeving die kloksynchronisatie voor de handel voorschrijft.
- Frequentie Het aantal cycli per seconde van een signaal, uitgedrukt in hertz (Hz).
- Frequentiestandaard Een bron van een uiterst nauwkeurige en stabiele referentiefrequentie.
G
- Galileo Het Europese satellietnavigatiesysteem, onder civiel beheer.
- Genlock Het synchroniseren van meerdere videobronnen op één gemeenschappelijk timingsignaal.
- GLONASS Het Russische satellietnavigatiesysteem, een van de vier GNSS-constellaties.
- GMTGMT Greenwich Mean Time, de historische wereldtijd op de nulmeridiaan.
- GNSS Verzamelnaam voor satellietnavigatiesystemen: GPS, GLONASS, Galileo en BeiDou.
- GNSS-antenne De antenne die de satellietsignalen ontvangt; het meest onderschatte deel van een tijdserver.
- GPS Amerikaans satellietnavigatiesysteem dat ook een zeer nauwkeurige tijdreferentie levert.
- GPS-tijd De continue tijdschaal van het GPS-systeem, zonder schrikkelseconden.
- GPS-weekrollover Het overlopen van de GPS-weekteller, die maar een beperkt aantal weken kan tellen.
- GPSDOGPSDO Een GNSS-gedisciplineerde oscillator: combineert satelliettijd met een stabiele lokale oscillator.
- Grandmaster De master clock die in een PTP-netwerk de referentietijd voor alle andere klokken levert.
- Gravitationele roodverschuiving Klokken hoger in een zwaartekrachtveld lopen sneller: tijd hangt af van de hoogte.
- Gregoriaanse kalender De wereldwijd gangbare zonnekalender, ingevoerd in 1582.
H
I
- IEC 61850IEC 61850 De internationale norm voor communicatie en tijdsynchronisatie in elektriciteitsstations.
- IEEE 1344IEEE 1344 Een uitbreiding op IRIG-B met jaar, tijdzone en schrikkelseconde-informatie.
- Internationale datumgrens De denkbeeldige lijn rond 180° lengte waar de kalenderdatum met één dag verspringt.
- Ionosferische vertraging De signaalvertraging in de ionosfeer, een belangrijke foutbron bij GNSS.
- IRIG-B Seriële tijdcode die de tijd-van-dag via één signaal verspreidt, veel gebruikt in industrie en defensie.
- ISO 8601ISO 8601 De internationale norm voor het schrijven van datum en tijd (bv. 2026-07-06T14:30:00+02:00).
J
L
M
- Marine chronometer De nauwkeurige scheepsklok waarmee zeelui vanaf de 18e eeuw de lengtegraad konden bepalen.
- Master clock Centrale klok die de tijd voor een heel systeem of gebouw bepaalt en verdeelt.
- Meetonzekerheid De kwantitatieve marge waarbinnen de werkelijke waarde van een meting ligt.
- MIDI-timecodeMTC Een variant van SMPTE-timecode voor synchronisatie van muziek- en audio-apparatuur.
- MiFID IIMiFID II Europese financiële regelgeving die traceerbare tijdstempeling van transacties vereist.
- MTIEMTIE Maximum time interval error: de grootste tijdfout die een klok binnen een venster opbouwt.
- Multicast en unicast Twee manieren waarop PTP- of NTP-berichten over het netwerk verstuurd worden.
- Multipath Ontvangstfouten doordat een satellietsignaal via reflecties meerdere paden aflegt.
N
- Nauwkeurigheid vs precisie Nauwkeurigheid = hoe dicht bij de echte tijd; precisie = hoe reproduceerbaar de meting.
- NMEA 0183 Seriële datastandaard waarin GPS-ontvangers positie en tijd als tekstzinnen uitsturen.
- NTP Het meest gebruikte protocol om klokken over een IP-netwerk te synchroniseren.
- NTP-pool Een wereldwijde groep vrijwillige tijdservers die publieke NTP-tijd leveren.
- NTSNTS Beveiligde NTP: authenticatie tegen vervalsing van tijdservers.
- Nulmeridiaan De referentielijn van 0° lengte door Greenwich, waarvan tijd en lengtegraad uitgaan.
O
- OCXO Kristaloscillator in een verwarmde behuizing op constante temperatuur, voor hoge stabiliteit.
- Offset Het verschil tussen de tijd van een klok en die van de referentie op een bepaald moment.
- Optische klok Een atoomklok op een optische in plaats van microgolf-overgang, de nauwkeurigste klok die er is.
- Ordinary clock Een PTP-apparaat met één poort: ofwel de grandmaster, ofwel een eindklok (slave).
- Oscillator Het trillende element dat de basisfrequentie levert waaruit een klok de tijd afleidt.
P
- PLL Regelkring die een oscillator in vaste fase houdt met een referentiesignaal.
- PoE Voeding en data over één netwerkkabel, handig om klokken zonder aparte voeding te plaatsen.
- ppm en ppb Eenheden om de frequentie-afwijking van een klok uit te drukken (delen per miljoen of miljard).
- Pseudorange De gemeten afstand tot een satelliet, vertekend door de klokfout van de ontvanger.
- PTPIEEE 1588 Netwerkprotocol voor tijdsynchronisatie met sub-microseconde nauwkeurigheid.
- PTP Power ProfileIEC 61850-9-3 PTP-profiel voor tijdsynchronisatie in elektriciteitsnetten (smart grid).
- Pulsar-tijd Het gebruik van de uiterst regelmatige pulsen van neutronensterren als natuurlijke klok.
R
- Radiogestuurde tijd Klokken die zich automatisch instellen op een langegolf-tijdsein van een atoomklok.
- Relativiteit en tijd De theorie van Einstein die verklaart waarom tijd afhangt van snelheid en zwaartekracht.
- Rubidium-oscillator Compacte atoomoscillator die rubidium gebruikt voor topstabiliteit en zeer lange holdover.
S
- Sagnac-effect Een tijdverschil dat ontstaat wanneer een signaal over een roterend systeem (zoals de aarde) reist.
- SBASSBAS Satellietaugmentatie die GNSS-signalen nauwkeuriger en betrouwbaarder maakt.
- Schrikkeljaar Een jaar met een extra dag (29 februari) om de kalender met het zonnejaar te laten kloppen.
- Schrikkelseconde Een extra seconde die soms aan UTC wordt toegevoegd om gelijke tred te houden met de aardrotatie.
- Slinger De eerste nauwkeurige tijdregelaar: een slingerbeweging met een vaste periode, basis van de slingerklok.
- SMPTE-timecode Tijdcode voor het labelen van audio- en videoframes in broadcast en film.
- SNTP Een vereenvoudigde variant van NTP zonder de volledige filtering en foutcorrectie.
- Spoofing Het uitzenden van valse GNSS-signalen om een ontvanger een verkeerde tijd of positie te laten aannemen.
- Sterrentijd De tijd gemeten aan de rotatie van de aarde ten opzichte van de sterren.
- Stratum Het niveau van een NTP-klok in de synchronisatiehiërarchie, geteld vanaf de referentiebron.
- Synchrofasor Een tijdgestempelde meting van spanning en stroom in het elektriciteitsnet.
- Synchronous EthernetSyncE Frequentiesynchronisatie via de fysieke laag van Ethernet, los van de dataklok.
- Syntonisatie Het gelijkzetten van de frequentie (niet de tijd) van twee klokken.
T
- TAI Continue atoomtijdschaal zonder schrikkelseconden, de basis onder UTC.
- TCXO Kristaloscillator met temperatuurcompensatie, stabieler dan een gewone kwartsklok.
- TDEVTDEV Time deviation: een maat voor de tijdstabiliteit van een klok over een tijdvenster.
- Terrestrische tijdTT Een ideale, uniforme tijdschaal voor astronomische berekeningen, gekoppeld aan TAI.
- Tijddilatatie Het verschijnsel dat klokken trager lopen door snelheid of zwaartekracht, volgens de relativiteitstheorie.
- Tijdstempeling Het exacte moment vastleggen waarop een pakket vertrekt of aankomt; hardware is nauwkeuriger dan software.
- Tijdzone Een gebied dat dezelfde burgerlijke tijd hanteert, uitgedrukt als offset t.o.v. UTC.
- Traceerbaarheid De aantoonbare keten die een tijdmeting koppelt aan de nationale of internationale standaard.
- Transparent clockTC PTP-switch die de eigen doorvoervertraging meet en meestuurt in plaats van te resynchroniseren.
- Trilateratie Positie- en tijdbepaling door afstanden tot meerdere satellieten te meten.
- TWSTTTWSTT Bidirectionele satelliettijdoverdracht: twee labo's wisselen tijdsignalen uit voor topnauwkeurigheid.
U
- Unix-tijd Het aantal seconden sinds 1 januari 1970, de standaard tijdweergave in computers.
- UT1UT1 De tijdschaal die de werkelijke rotatie van de aarde volgt.
- UTC De wereldwijde tijdstandaard die klokken en tijdzones als referentie gebruiken.
- UTC-offset Het vaste verschil in uren en minuten tussen een lokale tijd en UTC.
V
W
- Wander Trage variatie van een kloksignaal over langere tijd, per definitie onder 10 Hz.
- Waterklok Een oud tijdinstrument dat de tijd meet aan een gelijkmatige waterstroom.
- Waterstofmaser De meest stabiele oscillator op korte termijn, gebruikt in tijdlaboratoria en VLBI.
- White Rabbit Een uitbreiding van PTP voor subnanoseconde-synchronisatie over glasvezel.
- WWVBWWVB Het Amerikaanse langegolf-tijdsein (60 kHz) waarop radiogestuurde klokken synchroniseren.
Z
- Zomertijd Het een uur vooruitzetten van de klok in het zomerhalfjaar (DST).
- Zonnetijd De tijd bepaald door de stand van de zon; de basis van de burgerlijke tijd.
- Zonnewende Het moment van de langste of kortste dag, wanneer de zon haar hoogste of laagste stand bereikt.
- Zonnewijzer Het oudste tijdinstrument: de schaduw van een staaf toont de zonnetijd van de dag.
Geen term gevonden.